TÜRKİYE’DE İSTİHDAMIN BELİRLEYİCİLERİ: TİCARİ VE FİNANSAL DİNAMİKLERİN ARDL ANALİZİ

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de istihdamın belirleyicilerini ticari ve finansal dinamikler çerçevesinde analiz etmektedir. İstihdam, ekonomik büyüme ve sosyal refahın temel göstergelerinden biridir. Çalışmada 1990–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılmıştır. İhracatın (LNEX: ihracat hacminin doğal logaritması) ve yurtiçi kredilerin (LNKREDİ: toplam yurtiçi kredi hacminin doğal logaritması) istihdam (LNİSTİHDAM: toplam istihdamın doğal logaritması) üzerindeki etkileri incelenmiştir. ARDL (Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif) modeli, kısa ve uzun dönem ilişkilerini birlikte yakalamaktadır. Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri ile diğer durağanlık testlerinden elde edilen sonuçlar, değişkenlerin farklı düzeylerde durağan olduğunu göstermektedir. Bu nedenle ARDL yöntemi uygun bir analiz yaklaşımıdır.

F-Bounds testi, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını doğrulamaktadır. Uzun dönem katsayı tahminleri, ihracatın istihdam üzerinde güçlü ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Kredi hacmindeki artışın da istihdamı anlamlı bir biçimde desteklediği tespit edilmiştir. Hata düzeltme katsayısının –0.501 değeri negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur; bu da kısa dönem dengesizliklerinin yaklaşık yarısının bir dönem içinde giderildiğini göstermektedir.

Elde edilen bulgular, Türkiye’de ticari açıklığın ve finansal derinleşmenin üretim kapasitesini ve istihdam düzeyini artırdığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, ihracatı teşvik eden, finansal erişimi güçlendiren ve kredi akışını reel sektöre yönlendiren politikaların sürdürülmesi, istihdamın sürdürülebilirliği açısından önem taşımaktadır.