KARİYER UYUM YETENEĞİNİN İŞ PERFORMANSINA ETKİSİNDE PROAKTİF KİŞİLİĞİN ARACI ROLÜ

Özet

Günümüz iş dünyasında meydana gelen hızlı değişimler, çalışanların mesleki yaşamlarında karşılaştıkları belirsizlikleri ve zorlukları artırmakta, bu durum ise kariyer uyum yeteneğinin önemini daha da öne çıkarmaktadır. Kariyer uyum yeteneği, bireylerin değişen iş ortamlarına uyum sağlama, karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma ve kariyer gelişimlerini sürdürebilme kapasitelerini ifade etmektedir. Kariyer Yapılandırma Teorisi çerçevesinde ele alınan bu kavram; kaygı, kontrol, merak ve güven alt boyutları ile bireylerin kariyer süreçlerini nasıl yönettiklerine ışık tutmaktadır. Öte yandan, çalışanların iş performanslarını yalnızca çevresel koşullara uyum sağlamaları değil, aynı zamanda kişilik özellikleri de belirlemektedir. Bu bağlamda proaktif kişilik, bireylerin fırsatları değerlendirme, inisiyatif alma ve değişimi yönlendirme eğilimlerini yansıtarak iş performansı üzerinde etkili olmaktadır. Dolayısıyla, proaktif kişiliğin kariyer uyum yeteneği ile iş performansı arasındaki ilişkide aracı bir rol üstlenebileceği öngörülmektedir. Bu çalışma, kariyer uyum yeteneğinin iş performansı üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide proaktif kişiliğin aracı rolünü test etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, İstanbul’da hizmet sektöründe çalışan 470 katılımcıdan elde edilen verilerle yürütülmüş ve yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların demografik özelliklerine ilişkin bilgiler analiz sürecinde dikkate alınmış olup, veri toplama aracı olarak Savickas ve Porfeli’nin (2012) Kariyer Uyum Yeteneği Ölçeği, Bateman ve Crant’ın (1993) Proaktif Kişilik Ölçeği ve Borman ve Motowidlo’nun (1993) İş Performansı Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, kariyer uyum yeteneğinin iş performansı üzerinde güçlü ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu (β = 0.691, p < 0.01) ve bu ilişkinin proaktif kişilik tarafından kısmen aracılık edildiğini (β = 0.289, %95 GA = 0.282–0.296) ortaya koymuştur. Ayrıca, kariyer uyum yeteneğinin alt boyutlarından özellikle güven ve merakın iş performansına anlamlı katkılar sağladığı görülmüştür. Demografik değişkenler açısından cinsiyet, yaş, eğitim ve gelir düzeylerinin ilişkileri farklılaştırma potansiyeline sahip olduğu, ancak medeni durumun anlamlı bir etki yaratmadığı saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar, Kariyer Yapılandırma Teorisi ve kişilik odaklı performans modellerine katkı sağlamaktadır. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren örgütler açısından, işe alım ve eğitim süreçlerinde proaktif kişiliği destekleyen uygulamaların ve kariyer uyum yeteneğini geliştirmeye yönelik programların çalışanların iş performansını artırmada önemli rol oynayabileceği vurgulanmaktadır. Ayrıca, ilerleyen dönemlerde farklı kültürel bağlamlarda ve uzunlamasına araştırma tasarımlarıyla benzer çalışmalar yapılması önerilmektedir.