ETKİLİ VE BAŞARILI DIŞ POLİTİKA İÇİN BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNÜN ÖNEMİ

Özet

Bu çalışma, küreselleşme ve teknolojik devrim sonrasında bilgi akışının hızlandığı ve kamuoyu algısının uluslararası ilişkilerdeki rolünün arttığı günümüz dünyasında, basın özgürlüğünün devletlerin dış politika başarısı ve uluslararası güç kapasiteleri üzerindeki kritik etkilerini sistematik olarak incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, basın özgürlüğü düzeyinin devletlerin dış politika etkinliğini hangi nedensel mekanizmalar aracılığıyla belirlediğini ortaya koymaktır. Çalışma; yapısal realizm ve güç geçişi teorisinin sentezi üzerine kurulu özgün bir kuramsal çerçeve geliştirerek, basın özgürlüğünün hem devletlerin iç tutarlılığını artırdığını hem de uluslararası sistemdeki konumlarını güçlendirdiğini savunan "İhanet Önleme-Kamuoyu Etkileme Modeli"ni literatüre kazandırmaktadır. Temel araştırma sorusu "basın özgürlüğünün düzeyi, devletlerin dış politika başarısını ve uluslararası güç kapasitelerini hangi nedensel mekanizmalar aracılığıyla belirlemektedir?" şeklinde formüle edilmiş olup; bu soruya "basın özgürlüğü düzeyi yüksek olan devletler, hem yönetici ihanetini önleme kapasiteleri hem de uluslararası kamuoyunu etkileme yetenekleri sayesinde dış politikada daha tutarlı ve etkili performans sergilerler" hipotezi ile cevap aranmıştır. Araştırma, karşılaştırmalı vaka analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiş olup; 2019-2024 yılları arasında İsviçre'nin altı kentinde, Avrupa Birliği üyesi dokuz ülkenin on dokuz kentinde ve Türkiye'nin yedi kentinde yürütülen kapsamlı saha çalışmalarına dayanmaktadır. Toplam dokuz yüz kişiyle yapılan derinlemesine sohbet tarzı görüşmeler ve etnografik gözlemler yoluyla toplanan nitel veriler, metodolojik üçgenleme yaklaşımıyla kapsamlı literatür taraması ile birleştirilerek analiz edilmiştir. Çalışma, basın özgürlüğünün dış politika üzerindeki etkisini iki temel boyutla ele almaktadır: yönetici ihanetini önleme mekanizması ve uluslararası kamuoyunu etkileme kapasitesi. İlk mekanizma, özgür basının devlet yöneticilerinin hesap verebilirliğini artırarak dış güçlere taviz verme ve ulusal çıkarları feda etme riskini azaltmasını; ikinci mekanizma ise şeffaf ve güvenilir bilgi akışı sağlayarak uluslararası arenada meşruiyet inşa etmesini kapsamaktadır. Araştırma bulguları, basın özgürlüğü düzeyi yüksek olan devletlerin dış politikada daha tutarlı ve etkili performans sergilediğini ampirik olarak kanıtlamaktadır. On beş farklı boyutta gerçekleştirilen karşılaştırmalı analiz sonuçları, İsviçre'de basın özgürlüğü seviyesinin 4.20, AB ortalamasının 3.90, Türkiye'nin ise 2.40 ortalama puana sahip olduğunu ve bu farklılıkların dış politika kapasitesiyle doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Özgür basının yöneticilerin hesap verebilirliğini artırarak dış güçlere taviz verme riskini azalttığı, aynı zamanda uluslararası arenada güvenilirlik ve meşruiyet inşa ederek dış politika hedeflerine ulaşmayı kolaylaştırdığı tespit edilmiştir. Çalışmanın teorik katkısı, uluslararası ilişkiler disiplininde basın özgürlüğünü normatif bir değer olmaktan çıkararak operasyonel bir güç faktörü olarak kavramsallaştırması; ampirik katkısı ise bu ilişkiyi sistematik veri analizi ile kanıtlaması; metodolojik katkısı da çoklu ülke karşılaştırmalı saha araştırması desenini başarıyla uygulamasıdır. Sonuç olarak, basın özgürlüğünün sadece demokratik bir değer olmakla kalmayıp, aynı zamanda etkili dış politikanın vazgeçilmez bir bileşeni olduğu ortaya konmuştur. Gelecek araştırmalar için "basın özgürlüğü temelli dış politika etkinlik endeksi" geliştirilmesi ve hibrit rejimlerde bu ilişkinin incelenmesi önerilmektedir.