İBTİHÂCÜ’T-TEVÂRİH’E GÖRE CANBERDİ GAZÂLÎ İSYANI

Özet

Osmanlı Devleti’nde Yavuz Sultan Selim’in vefatı ve Kanuni Sultan Süleyman’ın tahta çıkışıyla gerçekleşen hükümdar değişikliği, Osmanlı hâkimiyetine kısa süre önce giren Suriye ve Mısır’da eski Memlûk düzenini yeniden tesis etmeye yönelik birtakım teşebbüslerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu teşebbüslerin en önemlilerinden biri, Memlûk emirlerinden olup Osmanlı idaresine girdikten sonra Şam Beylerbeyiliğine getirilen Canberdi Gazâlî’nin 1520 yılında başlattığı isyandır. Şam merkezli olarak başlayan ve kısa sürede bölgedeki Osmanlı hâkimiyetini tehdit eden hareket, Gazâlî’nin Halep’i ele geçirme girişimiyle daha geniş bir mahiyet kazanmıştır. Osmanlı merkezî idaresi isyana süratle müdahale etmiş ve bölgeye sevk edilen kuvvetler sayesinde hareket büyümeden bastırılmıştır. İsyanın sona erdirilmesinde özellikle Dulkadiroğullarından Şehsuvaroğlu Ali Bey ve emrindeki kuvvetler önemli rol oynamıştır. Bununla birlikte Ali Bey’in isyanın bastırılması sırasında kazandığı askerî başarı ve nüfuz, sefere serdar tayin edilen üçüncü vezir Ferhat Paşa ile arasında rekabet ve düşmanlığın ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Canberdi Gazâlî İsyanı’nı İbtihâcü’t-Tevârih’te yer alan bilgiler çerçevesinde ele almakta; isyanın ortaya çıkış sebeplerini, gelişimini ve bastırılma sürecini söz konusu eserin aktardığı ayrıntılar üzerinden değerlendirmektedir. Böylece çalışma, bir taraftan Osmanlıların yeni fethedilen Suriye topraklarında karşılaştıkları siyasî ve askerî sorunlara, diğer taraftan isyanın bastırılması sırasında Osmanlı merkezî idaresi ile bölgesel güç odakları arasındaki ilişkilerin mahiyetine ışık tutmayı amaçlamaktadır.