ŞİZOFRENİ TANILI BİREYLERDE METAKOGNİTİF EĞİTİM PROGRAMININ EFOR HESAPLAMASINA ETKİSİ

Özet

Geleneksel yaklaşımlar şizofrenide uzun süre halüsinasyonlar ve delüzyonlar gibi pozitif semptomlar üzerine odaklanmış olsa da, modern literatür hastalığın uzun süreli yeti yitimi yaratan bileşenlerinin negatif semptomlar içerisindeki motivasyonel bozukluklar olduğunu vurgulamakta ve hastalığın temel özelliği olduğunu iddia etmektedir. Ayrıca bu bozukluklara yönelik etkili bir tedavinin olmaması bu alandaki araştırmaların önemini vurgulamakta ve destekleyici müdahale yöntemlerine ilgiyi arttırmaktadır. Bu çalışmada da motivasyonel bozuklukların ortaya çıkmasında önemli bir role sahip olan ve ödül ile ilgili süreçlerin bir parçası olan efor maliyet hesabı (effort-cost computation) üzerinde Metakognitif Eğitim (MCT) programının etkisi ölçülmek istenmiştir. Efor-maliyet hesaplamasının ölçümü için EEfRT görevi kullanılmıştır. İstanbul'da bir bakım merkezinde yatılı hizmet alan 42 şizofreni tanılı bireyle (25 deney, 17 kontrol) yürütülen ön test-son test desenli bu deneysel çalışmada, katılımcılara 8 hafta boyunca 8 modülden oluşan MCT programı uygulanmıştır. Araştırma öncesi bulgulara göre efor-maliyet hesaplamasında iki grup da deney öncesi bozukluklar (ödül olasılığı ve büyüklüğünden bağımsız kararlar verme) göstermiştir. Müdahale sonrasında iki grubun da genel zor görev seçme eğilimi artmış olsa da, müdahale grubunun kontrol grubuna göre daha iyi efor maliyet hesaplaması yaptığı görülmüştür. MCT alan bireyler, kontrol grubundan farklı olarak, düşük ödül olasılıklı (%12) ve düşük ödül miktarlı denemelerde zor görevi seçme oranını anlamlı şekilde azaltmıştır (p<0,05). Sonuç olarak; metakognitif eğitim programı gibi müdahale programlarının, hastaların bilişsel yanlılıklarını azaltarak amotivasyonla ilişkili ödül/karar süreçlerinde ve efor optimizasyonunda etkili olabileceği ortaya çıkmıştır.